About Me

3D HTML

70 χρόνια κομμουνιστική Κίνα

Από τον Μάο Τσετούνγκ στον Σι Τζινπίνγκ.


Η Λαϊκή Δημοκρατία της Κίνας γιόρτασε την Τρίτη τα 70 χρόνια από τη δημιουργία της με μια μεγαλειώδης στρατιωτική παρέλαση στο Πεκίνο.

Την ίδια στιγμή που η Κίνα έκανε επίδειξη της στρατιωτικής της δύναμης, οι διαμαρτυρίες στο Χονγκ Κονγκ μαίνονταν άγριες για ακόμη μια φορά. Είναι φανερό πλέον ότι μετά από 70 χρόνια το καθεστώς της ενδοχώρας βιώνει τους πρώτους του τριγμούς, καθώς τόσο το Χονγκ Κονγκ όσο και η πάντα «προβληματική» Ταϊβάν επιζητούν την απομάκρυνση του Πεκίνου από τα ζητήματά τους.  Μέχρι να φτάσει όμως εδώ, η Λαϊκή Δημοκρατία της Κίνας έχει διανύσει μια μακρόβια πορεία.

Η δημιουργία της Λαϊκής Δημοκρατίας της Κίνας 

Όλα ξεκίνησαν στον απόηχο της αστικής επανάστασης του 1911, όταν εκθρονίζεται η τελευταία δυναστεία των Τσιν. Η νεοσύστατη Δημοκρατία της Κίνας κλυδωνίζεται από αστάθεια, ενώ το 1921 ιδρύεται το Κομμουνιστικό Κόμμα της Κίνας. Το 1927 πλέον, οι κομμουνιστές εξεγείρονται, ξεκινώντας έτσι την πρώτη φάση του Κινεζικού Εμφύλιου Πολέμου (1927-1936).

Ο εμφύλιος πόλεμος διακόπτεται από τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο, όταν οι κινεζικές αντιμαχόμενες πλευρές συνασπίζονται για να εκδιώξουν την Αυτοκρατορική Ιαπωνία. Μετά τη λήξη του πολέμου όμως, η σύγκρουση εθνικιστών και κομμουνιστών αναζωπυρώνεται. Η δεύτερη φάση του Κινεζικού Εμφύλιου Πολέμου (1946-1949) έμελλε να αποτελέσει και ένα από τα πρώτα πεδία σύγκρουσης του Ψυχρού Πολέμου, όπου οι ΗΠΑ μεσολάβησαν για λογαριασμό των εθνικιστών, ενώ η Σοβιετική Ένωση υπέρ των κομμουνιστών. 

Μέχρι και σήμερα, δεν έχει υπογραφθεί καμία ανακωχή ή συνθήκη ειρήνης. Ο στρατός των κομμουνιστών υποχρέωσε τους εθνικιστές να υποχωρήσουν το 1949 προς τη νοτιο-ανατολική πλευρά της ενδοχώρας, από όπου πέρασαν απέναντι στο νησί της Ταϊβάν. Μέχρι και το 1970, η διεθνής κοινότητα αναγνώριζε το εθνικιστικό κόμμα Κουόμιτανγκ που είχε καταφύγει στην Ταϊβάν ως τον επίσημο εκπρόσωπο της Δημοκρατίας της Κίνας. Μικρή σημασία όμως είχε αυτό για την πραγματικότητα. 1η Οκτωβρίου 1949 ο πρόεδρος του Κομμουνιστικού Κόμματος Κίνας, Μάο Τσετούνγκ, ανακήρυξε την ίδρυση της Λαϊκής Δημοκρατίας της Κίνας από την πλατεία Τιενανμέν.

Τρεις γενιές ηγετών

Ο Μάο Τσετούνγκ αποτέλεσε τον πρώτο πρόεδρο της κομμουνιστικής Κίνας. Με γνώμονα την αναδιαμόρφωση της Κίνας κατά τα σοσιαλιστικά πρότυπα, ο Κινέζος πρόεδρος εφάρμοσε μια σειρά από βίαιες οικονομικές και κοινωνικές μεταρρυθμίσεις με τρομακτικό ανθρωπιστικό αντίκτυπο (υπολογίζονται από 40 μέχρι 70 εκατομμύρια θάνατοι εν καιρώ ειρήνης). Ο τρόπος με τον οποίο ο Μάο επιδίωξε να εφαρμόσει το κομμουνισμό στην Κίνα αποτελεί ξεχωριστή σχολή σκέψης του Μαρξισμού-Λενινισμού. Το 1956, επήλθε η ρήξη της Κίνας με την Σοβιετική Ένωση καθώς ο Μάο διαφώνησε με την αποκήρυξη του Ιωσήφ Στάλιν. Κατά τα τελευταία περίοδο της διακυβέρνησής του (1966-1976) υπήρξε σφόδρα πολέμιος κάθε καπιταλιστικού και παραδοσιακού στοιχείου που είχε απομείνει στην Κίνα.

Με τον θάνατο του Μάο Τσετούνγκ το 1976, αναδύεται μέσα από τη μάχη της διαδοχής του ο Ντενγκ Σιαοπίνγκ ως κορυφαίος ηγέτης. Πρόκειται για τον πολιτικο-αναμορφωτή που «άνοιξε» την Κίνα στον υπόλοιπο κόσμο. Κατά ένα μεγάλο μέρος οι σχέσεις με τη Δύση μπήκαν σε μια τροχιά αποκατάστασης, ενώ ακολούθησε μια σειρά από οικονομικές μεταρρυθμίσεις. Στόχος του Ντενγκ ήταν η εν μέρει φιλελευθεροποίηση της χώρας ούτως ώστε να μπουν γερά θεμέλια για την ανάπτυξή της. Η φιλελευθεροποίηση της οικονομίας όμως δεν ακολούθησε και αυτή του πολιτικού συστήματος. Το 1989 η κυριαρχία του τελειώνει μετά από κίνημα εκδημοκρατισμού φοιτητών που ξεκίνησε διαρκείς διαμαρτυρίες.

Από το 1989 μέχρι σήμερα, τα ηνία της χώρας έχει αναλάβει η λεγόμενη «τρίτη γενιά ηγετών»: Τζιανγκ Ζεμίν (1989-2003), Χου Τζιντάο (2003-2013), Σι Τζινπίνγκ (2013-παρόν). Η «τρίτη γενιά» είναι αυτή που απέτρεψε την Κίνα να ακολουθήσει την τύχη του Ανατολικού Μπλοκ, συνέχισε στην τροχιά της ταχύτατης οικονομικής ανάπτυξης και στόχευσε στην σταδιακή μετατροπή της χώρας προς την κατεύθυνση της ηγεμονίας στο διεθνές πεδίο. Το 2018, ψηφίστηκε η κατάργηση του ορίου της προεδρικής θητείας, καθιστώντας τον Σι Τζινπίνγκ «ισόβιο» Κινέζο πρόεδρο. Η ιστορία θα δείξει αν αυτή η ενέργεια θα αποτελέσει την απαρχής μιας «τέταρτης γενιάς» ηγετών.

Αναδυόμενη ή παγκόσμια δύναμη;

Η σταδιακή μείωση ισχύος της πάλαι ποτέ υπερδύναμης των ΗΠΑ άνοιξε μια συζήτηση κατά τα μισά της προηγούμενης δεκαετίας για το ποιοι θα είναι οι διάδοχοι. Οι λεγόμενες αναδυόμενες χώρες των BRICS (Βραζιλία, Ρωσία, Ινδία, Κίνα, Νότια Αφρική) φαίνονταν τότε να είναι οι «επίδοξοι διεκδικητές» λόγω των προσδοκιών που δημιουργούσαν οι οικονομίες τους. Τελικά η Λαϊκή Δημοκρατία της Κίνας έχει φτάσει στο ανάλογο επίπεδο για να αποτελεί μια παγκόσμια δύναμη; 

Αναλυτές και ερευνητές ανά τον κόσμο έχουν απασχοληθεί με το εν λόγω ζήτημα χωρίς να υπάρχει συναίνεση. Όμως το δεδομένο είναι πως η Κίνα πλέον λογίζεται από τις ΗΠΑ ως τον βασικό ανταγωνιστή της τουλάχιστον στο οικονομικό πεδίο. Η άτυπη συμμαχία με την Ρωσία έχει δημιουργήσει έναν ικανό πόλο για να βάλει φρένο στις αμερικανικές επιδιώξεις, όπως έχουμε δει τα τελευταία χρόνια στην Μέση Ανατολή ή στην Ασία και τον Ειρηνικό.

Τα 70 χρόνια ιστορίας της Λαϊκής Δημοκρατίας της Κίνας έχουν χαράξει μια συνεχώς ανοδική πορεία για την χώρα σε επίπεδο ισχύος. Η ραγδαία οικονομική ανάπτυξη της όμως δημιουργεί ερωτήματα σχετικά με την βιωσιμότητα του μοντέλου διακυβέρνησής της. Η πλειοψηφία των πολιτών βιώνει την καταπίεση σε βασικές πολιτικές και κοινωνικές ελευθερίας και μια ανερχόμενη μεσαία τάξη ενδέχεται να διεκδικήσει μερίδιο από την κλειστή εξουσία του Κομμουνιστικού Κόμματος. Το σίγουρο είναι πως δεν μιλάμε για μια δύναμη που αναμένεται να πρωταγωνιστήσει στο μέλλον στα διεθνή τεκταινόμενα. Το κάνει ήδη.