About Me

3D HTML

Το μεταναστευτικό στο οπλοστάσιο της Τουρκίας

Η τουρκική πολιτική αποτελεί μέρος ενός ευρύτερου και κρίσιμου ανθρωπιστικού προβλήματος.


Οι αναταραχές και η φωτιά στη Μόρια της Λέσβου την Κυριακή, που οδήγησαν σε έναν νεκρό, έχουν φέρει στο προσκήνιο το ζήτημα της αντιμετώπισης του μεταναστευτικού ζητήματος που έχει προκύψει από τις αυξημένες ροές τους τελευταίους μήνες.

Περισσότεροι από 17.000 άνθρωποι κατέφθασαν στην Ελλάδα τον Αύγουστο και τον Σεπτέμβριου προκαλώντας ασφυξία στις ήδη συνωστισμένες δομές της Μόριας. Πρόκειται για μια πρωτοφανή αύξηση που προέρχεται από την Τουρκία, ενώ η σύνθεση των μεταναστευτικών ροών εμπεριέχει και Τούρκους υπηκόους. Νωρίτερα τον Σεπτέμβριο, ο Τούρκος πρόεδρος, Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν, δήλωνε πως «θα ανοίξει τις πύλες για να περάσουν οι Σύριοι πρόσφυγες στη Δύση».

Η συμφωνία ΕΕ-Τουρκίας του 2016 για την προσφυγική κρίση 

Το 2015, η Ευρώπη βίωνε την μεγαλύτερη μετακίνηση πληθυσμών από το Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο εξαιτίας της έξαρσης του εμφυλίου στη Συρία. Οι προσφυγικές ροές που εισέρχονταν σε ευρωπαϊκά εδάφη ήταν ασυνήθιστα μεγάλες για τις υπάρχουσες δομές, ενώ το νομικό σύστημα της ΕΕ μετέφερε τα βάρη στις πρώτες χώρες εισόδου. Η Ελλάδα βρισκόταν στο επίκεντρο της προσφυγικής κρίσης ως πρώτη χώρα εισόδου, την ίδια στιγμή που οι προσφυγικές ροές απαρτίζονταν σε μεγάλο βαθμό και από παράνομους μετανάστες.

Τα κράτη-μέλη της ΕΕ δεν κατάφεραν να βρουν κοινό έδαφος ως προς την αντιμετώπιση της κρίσης. Η Γερμανίδα καγκελάριος, Άνγκελα Μέρκελ, υποστήριξε την ενσωμάτωση των προσφύγων στη χώρα της απευθύνοντάς τους έκκληση-πρόσκληση. Οι χώρες του Βίσεγκραντ όμως (Ουγγαρία, Τσεχία, Σλοβακία, Πολωνία) όρθωσαν ανάστημα κατά των προσφύγων και πρωτοστάτησαν στην εναντίωση ενός κοινού ευρωπαϊκού συστήματος που μοιράζει τα βάρη αναλογικά σε όλες τις χώρες. 

Το τέλμα που δημιουργήθηκε από την σύγκρουση των Ευρωπαίων και την αποτυχία συναίνεσης ήρθε να λύσει η συμφωνία ΕΕ-Τουρκίας στις 18 Μαρτίου 2016. Η συμφωνία περιλάμβανε την χρηματοδότηση από μέρους της ΕΕ προς την Τουρκία προκειμένου να διαχειριστεί τις ροές. Επιπλέον, κάθε παράνομος μετανάστης που εισερχόταν στην ΕΕ έπρεπε να επαναπροωθηθεί, ενώ η Τουρκία όφειλε να τον δεχθεί. Σε αντάλλαγμα, οι διαπραγματεύσεις για την ένταξη της Τουρκίας στην ΕΕ αναθερμάνθηκαν και διευκολύνθηκε η χορήγηση βίζας σε Τούρκους πολίτες για να ταξιδεύουν στην Ευρώπη.  

Η πολιτική της Άγκυρας

Δεν είναι κρυφό βέβαια ότι από το 2016 έχουν αλλάξει πάρα πολλά. Το εσωτερικό της Τουρκίας μεταβλήθηκε δραματικά μετά το αποτυχημένο πραξικόπημα το καλοκαίρι του 2016. Η διακυβέρνηση του Ερντογάν έγινε πολύ πιο αυταρχική και συγκεντρωτική αφού το η απόπειρα εξόντωσής του οδήγησε σε ριζικές προσπάθειες από μέρους του για την διατήρηση της κυριαρχίας του. Η αναδιάρθρωση του τουρκικού συντάγματος το 2017 επικυρώθηκε με ένα δημοψήφισμα όπου ο πρόεδρος λάμβανε αυξημένες εξουσίες.

Μεταστάσεις όμως συνέβησαν και στην εξωτερική πολιτική της χώρας. Από τον Νοέμβρη του 2015, όταν η Τουρκία κατέρριψε μαχητικό της ρωσικής αεροπορίας, ξεκίνησε μια επαναπροσέγγιση τω ρωσο-τουρκικών σχέσεων με στόχο να αποφευχθεί μια γενικευμένη σύρραξη με φόντο τη συριακή κρίση. Περίπου 4 χρόνια μετά, η Τουρκία έχει απομακρυνθεί δραματικά από τη Δύση και οι σχέσεις με τις ΗΠΑ διανύουν την πιο άσχημη περίοδο της ιστορίας τους με εφαλτήρια την αγορά των ρωσικών συστημάτων άμυνας S400 από την Άγκυρα.

Την ήδη βεβαρημένη ατμόσφαιρα με τη Δύση ήρθαν να διαταράξουν περεταίρω οι εξορύξεις της Κύπρου στην ΑΟΖ της, τις οποίες η Τουρκία θεωρεί παράνομες και καταχρηστικές επιζητώντας μερίδιο για την ίδια και για την τουρκοκυπριακή πλευρά. Οι καταδικαστικές δηλώσεις της ΕΕ μετά την αποστολή τουρκικών γεωτρύπανων στην κυπριακή ΑΟΖ από την Άγκυρα οδήγησε τον Ερντογάν σε μια καταγγελτική στάση απέναντι στη Δύση.

Πως χρησιμοποιείται το μεταναστευτικό;

Ο κεντρικός άξονας γύρω από τον οποίο κινείται μια Τουρκία που «βράζει» στο εσωτερικό της και αναδιαμορφώνει τις σχέσεις της με τον διεθνή και τον περιφερειακό παράγοντα είναι οι επιδιώξεις της στη Συρία. Πιο συγκεκριμένα, η ανάδειξη των Κούρδων ως σημαντική δύναμη του συριακού εμφυλίου έχει θορυβήσει την Τουρκία ανάγοντας το γεγονός σε υπ’ αριθμόν ένα ζήτημα εθνικής ασφάλειας. Η εδαφική ακεραιότητα και η συνοχή της Τουρκικής Δημοκρατίας απειλείται από ένα ισχυρό κουρδικό στοιχείο που επιδιώκει την αυτονομία του.

Με γνώμονα τα παραπάνω, η Τουρκία κλιμάκωσε τις στρατιωτικές της δράσεις το 2017 στη Συρία ούτως ώστε να αναχαιτίσει την κουρδική επέλαση στα νότια σύνορά της. Πλέον, αποτελεί μια από τις τρεις δυνάμεις (Ρωσία, Ιράν, Τουρκία) που κατέχουν τον πρώτο λόγο για το μέλλον της Συρίας. Αυτή η εξέλιξη επιτρέπει στην Άγκυρα να διεκδικεί μια παγίωση των επιδιώξεών της προκειμένου οι δυνάμεις των Κούρδων να περιοριστούν οριστικά.

Τον Αύγουστο, ανακοινώθηκε η κατασκευή μιας «ζώνης ασφαλείας» στην βόρεια Συρία από την Τουρκία και τις ΗΠΑ ούτως ώστε να εγκατασταθούν οι Σύριοι πρόσφυγες που διαμένουν στην Τουρκία. Η ενέργεια αυτή αποτελεί την κίνηση-ματ από πλευράς Άγκυρας για να δημιουργήσει έναν «τοίχος προστασίας» κατά των κουρδικών δυνάμεων. Το σχέδιο αυτό όμως δεν έχει υλοποιηθεί ακόμα την στιγμή που προγραμματιζόταν μέχρι το τέλος του Σεπτεμβρίου. 

Έτσι, η Τουρκία καταφεύγει σε άλλες μεθόδους προκειμένου να ασκήσει πίεση στη Δύση. Εργαλειοποιώντας την επιθυμία των μεταναστευτικών και των προσφυγικών ροών να μεταβούν στην Ευρώπη «ανοίγει τις πύλες», όπως δήλωσε ο Τούρκος πρόεδρος. Το αποτέλεσμα είναι η εισροή μη διαχειρίσιμων μεγεθών στην Ευρώπη, και συγκεκριμένα στην Ελλάδα, εντείνοντας κατ’ αυτόν τον τρόπο την ανθρωπιστική κρίση, με σκοπό η «ζώνη ασφαλείας» στη Συρία που επιθυμεί η Τουρκία να καταστεί μοναδική λύση.