About Me

3D HTML

Τα δεδομένα για το μέλλον της Συρίας

Με την διαφαινόμενη έκβαση του εμφυλίου πολέμου στη Συρία, κύριοι παίκτες αναδείχθηκαν η Ρωσία, το Ιράν και η Τουρκία. Σκιαγραφώντας τα μέχρι τώρα δεδομένα, οι «νικητές» διαγράφουν το μέλλον της πολύπαθης χώρας.


Βλαντιμίρ Πούτιν, Χασάν Ρουχανί και Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν συναντήθηκαν τη Δευτέρα στην Άγκυρα για να συζητήσουν σχετικά με την κατάσταση στη Συρία και τα επόμενα βήματά τους προς την τελική επίλυση της εμφύλιας σύγκρουσης. 

Τα αποτελέσματα της πέμπτης τριμερούς συνάντησης των τριών χωρών που έχουν τον «πρώτο λόγο» για το μέλλον της Συρίας φέρνουν μια ανανεωμένη βούληση για εκεχειρία και ειρήνη στην περιοχή. Όμως η συριακή κρίση εκτυλίχθηκε όλα αυτά τα χρόνια περνώντας από πολλά στάδια, ανοίγοντας με αυτόν τον τρόπο νέα ζητήματα και διαταράσσοντας τις γεωπολιτικές ισορροπίες. Ο κυκεώνας των ανοιχτών ζητημάτων και των στοχεύσεων που έχουν οι εμπλεκόμενοι έρχεται να υποδαυλίσει τα βιωσιμότητα της σταθερότητας για την πολύπαθη αραβική χώρα.

Το υπόβαθρο

Από το 2011, η Συρία έχει υποπέσει στη δύνη του εμφύλιου πολέμου. Ο οκταετής πόλεμος, μέρος των «Αραβικών Εξεγέρσεων» που συντελέστηκαν από το 2011 στην ευρύτερη περιοχή της Μέσης Ανατολής, αποτέλεσε αφορμή για πολλές παγκόσμιες και περιφερειακές δυνάμεις ούτως ώστε να εμπλακούν σε αυτόν και να προωθήσουν τα συμφέροντά τους. Η βίαια διάσπαση του συριακού πολιτικού και κοινωνικού γίγνεσθαι ανέδειξε τέσσερις κυρίαρχες δυνάμεις που μάχονταν για την εξουσία στη Συρία: Τον πρόεδρο Μπασάρ Αλ-Άσαντ, την Συριακή Αντιπολίτευση, τις Συριακές Δημοκρατικές Δυνάμεις (Κούρδοι) και το ISIS.

Η οικογένεια Άσαντ κατέχει την εξουσία στη Συρία από το 1971, ενώ το Μπααθικό Κόμμα κυβερνά από το 1963. Το καθεστώς Άσαντ στην Συρία άρχισε να νιώθει τριγμούς από τις αντι-κυβερνητικές διαδηλώσεις στη Δαμασκό τον Μάρτιο του 2011, όπου και αποτέλεσαν εφαλτήριο της πολεμικής σύγκρουσης. Σύντομα, με το ξέσπασμα του εμφυλίου, την κυριαρχία του Άσαντ έσπευσε να υπερασπιστεί το Ιράν και η σιιτική πολτιοφυλακή της Χεζμπολάχ. Το 2015, η Ρωσία παρεμβαίνει στρατιωτικά στη Συρία για να υποστηρίξει και αυτή τον Μπασάρ Αλ-Άσαντ.

Οι αντιτιθέμενες δυνάμεις στον Άσαντ υπήρξαν πολυάριθμες και μη συνασπισμένες, όμως συγκαταλέγονται σε μια συμβατική οντότητα υπό τον τίτλο «Συριακή Αντιπολίτευση». Από το 2011, εντός αυτού του συνόλου συγκαταλέγονταν ο Ελεύθερος Συριακός Στρατός, πολλές ομάδες πρώην στρατιωτικών, ισλαμιστές μαχητές και παρακλάδια της Αλ-Κάιντα. Η ασύντακτη αντιπολίτευση έλαβε αρχικά την στήριξη των δυτικών δυνάμεων (ΗΠΑ, Ηνωμένο Βασίλειο, Γαλλία) και των Αράβων του Κόλπου (Σαουδική Αραβία, Κατάρ). Επί της ουσίας όμως σήμερα, η Τουρκία είναι αυτή που την ελέγχει καθώς από το 2016 έχει παρέμβει στρατιωτικά.

Οι Κούρδοι της βορειο-ανατολικής Συρίας αποτέλεσαν ανάχωμα στη προέλαση των τζιχαντιστών του ISIS, καθώς μάχονταν τόσο κατά του Άσαντ όσο και υπέρ της αυτονομίας τους. Πλέον, το ISIS δεν κατέχει εδαφικές εκτάσεις στην Συρία, όμως οι Συριακές Δημοκρατικές Δυνάμεις κατέχουν μεγάλο μέρος της βορειο-ανατολικής πλευράς. Οι μεγάλες νίκες των Κούρδων μαχητών κατά του ISIS τους ανέδειξαν σε πολύ σημαντικό παίκτη της σύγκρουσης λαμβάνοντας την στήριξη από τις δυτικές δυνάμεις και κυρίως από τις ΗΠΑ και τη Γαλλία.

Οι «νικητές»

Από τον Νοέμβριο το 2017, η Ρωσία, το Ιράν και η Τουρκία συνομιλούν για τις εξελίξεις και την έκβαση της εμφύλιας σύγκρουσης στη Συρία. Οι πολεμικές συγκρούσεις μέχρι την στιγμή που ξεκίνησε η πρωτοβουλία έδειχναν ότι όλα βαίνουν προς την σημερινή κατάσταση: Ο Μπασάρ Αλ-Άσαντ επανακτά την κυριαρχία του, το ISIS έχει ηττηθεί εδαφικά και οι ισλαμιστικές ομάδες της αντιπολίτευσης έχουν περιορισμένες δυνατότητες. Οι κοινές στοχεύσεις που έχουν οι «νικητές» συνοψίζονται στην απεμπόληση της δυτικής επιρροής στην χώρα και στην αποτροπή μιας κουρδικής αυτονομίας.

Πιο συγκεκριμένα, η Ρωσία θέλει να προστατεύσει την επιρροή της στη Μέση Ανατολή μέσα από την χρόνια συμμαχία της με τον Άσαντ. Η ανατροπή του μπααθικού καθεστώτος στη Συρία και η αντικατάσταση αυτού από μια εξουσία δυτικών συμφερόντων θέτει επίσης σε κίνδυνο τα οικονομικά συμφέροντα της Μόσχας. Συν τοις άλλοις, η Ρωσία του Βλαντιμίρ Πούτιν επιδιώκει να ανακτήσει το status quo της υπερδύναμης. Είναι σημαντικό να σημειωθεί πως η στρατιωτική παρέμβαση της Ρωσίας στη Συρία είναι η πρώτη μακριά από τα σύνορα της μετά το τέλος του Ψυχρού Πολέμου.

Το Ιράν βρίσκεται από το 1979 σε έναν διαρκή περιφερειακό ανταγωνισμό με την Σαουδική Αραβία. Η υποστήριξη προς τον Άσαντ αποτελεί εχέγγυο ούτως ώστε να αυξήσει την επιρροή της στην περιοχή, πράγμα που έχει συμβεί ήδη με το Ιράκ. Ταυτόχρονα, συσσωρεύει ισχύ ούτως ώστε να μπορεί να αντιμετωπίσει έναν ακόμη μεγαλύτερο εχθρό, το Ισραήλ. Επιπλέον, οι περίπου 8 εκ. Κούρδοι που υπάρχουν εντός των συνόρων του αποτελούν μια μόνιμη απειλή της εδαφικής του συνοχής σε περίπτωση που επιδιώξουν την αυτονομία τους.

Στο ζήτημα των Κούρδων και στο κατά πόσο αυτοί μπορούν να απειλήσουν τις εδαφικές ισορροπίες έρχεται να αναμειχθεί και η Τουρκία. Καθ ‘όλη τη διάρκεια της συριακής κρίσης, ο μόνιμος πονοκέφαλος της Άγκυρας ήταν η ανάκτηση εδαφών από τους Κούρδους της Συρίας, ο οποίοι διατηρούν δεσμούς με τους Κούρδους εντός της τουρκικής επικράτειας, ενώ μέρος των στασιαστών διατηρεί επίσης δεσμούς και με την τρομοκρατική οργάνωση PKK. Το ενδεχόμενο ολικής εξέγερσης των Κούρδων της Τουρκίας είναι αυτό που ωθεί την Άγκυρα να παρεμβαίνει στη συριακή κρίση ούτως ώστε να διασφαλίσει συμφέροντα ζωτικής σημασίας. 

Ανοιχτά ζητήματα

Το μεγαλύτερο «αγκάθι» που έχουν να αντιμετωπίσουν οι «νικητές» της Συρίας είναι η τύχη του τελευταίου μεγάλου προπυργίου της αντιπολίτευσης, που βρίσκεται στην Ιντλίμπ. Εκεί, η ισλαμιστική ομάδα Ταχρίρ Αλ-Σαμ (πρώην Αλ-Νούσρα, παρακλάδι της Αλ-Κάιντα) έχει τον πρώτο λόγο. Τον τελευταίο χρόνο, οι μάχες με τις δυνάμεις του Άσαντ και αυτές των Κούρδων έχων αναζωπυρώσει εν πολλοίς την πολεμική σύγκρουση, δημιουργώντας νέο προσφυγικό κύμα προς την Ευρώπη, γεγονός που εκμεταλλεύθηκε διπλωματικά η Τουρκία. Η κατάπαυση του πυρός έχει συμφωνηθεί, και πλέον μένει να δούμε πως αυτή η εκεχειρία θα επιβιώσει.  

Οι «νικητές» μπορούν να κάμψουν τις διαφορές τους προς μια προσωρινή ειρήνευση, όμως οι σιιτικές πολιτοφυλακές που υπάρχουν εντός της Συρίας και υποστηρίζονται από το Ιράν είναι ένα ακόμη ζήτημα που καλείται να επιλυθεί. Η παρουσία των ιρανικών δορυφόρων τόσο κοντά στα σύνορα του Ισραήλ έχει πυροδοτήσει μπαράζ επιθέσεων από το Τελ-Αβίβ με σκοπό να καταστρέψει τους οπλισμούς που μεταφέρουν οι Σιίτες μαχητές. Η Ρωσία δεν επιθυμεί να εμπλέξει το Ισραήλ πλήρως στη Συρία καθώς αυτό θα έθετε σε κίνδυνο τα κεκτημένα της. Η συμμαχία της Ρωσίας με το Ιράν είναι δεδομένη την παρούσα στιγμή, όμως σε καμία περίπτωση δεν μπορεί να θεωρηθεί αιωνόβια.

Τέλος, σημαντική παράμετρος για το μέλλον της Συρίας δύναται να αποτελέσει το κουρδικό ζήτημα. Οι Κούρδοι αποτέλεσαν ισχυρό καταλύτη της εξέλιξης της συριακής κρίσης, όμως δεν κάθονται στο τραπέζι διαπραγματεύσεων των «νικητών». Μένει να δούμε κατά πόσο ένα νέα σύνταγμα στη Συρία εξασφαλίζει την αυτονομία τους και κατά πόσο δύνανται να τους υποστηρίξουν περισσότεροι οι ΗΠΑ και η Γαλλία.